BAZA WIEDZY: 1. JĘZYK FILMU

KADR – zdjęcie, nieruchoma klatka filmowa (w filmie jedna klatka trwa ⅟24 sekundy), ujęty w ramę wycinek obrazu filmowego, skomponowany plastycznie i uzależniony od położenia kamery.

UJĘCIE – ciąg kadrów zarejestrowanych w czasie od włączenia do wyłączenia kamery, stanowiący całość dramaturgiczną.

SCENA – ciąg ujęć; zorganizowany pod względem semantycznym i rytmicznym fragment filmu; porządek kompozycyjny sceny wyznaczają postacie lub przedmioty istotne dla akcji, jak również założenie jedności miejsca i czasu.

SEKWENCJA – połączenie od kilku do kilkunastu scen w spójną dramaturgicznie i logicznie całość, wyrażającą pewną myśl.

PLAN –  przestrzeń określona odległością kamery od filmowanych obiektów; miarą umowną planu jest sylwetka człowieka.

PANORAMA – ujęcie filmowe polegające na ruchu kamery w jednym kierunku (poziomym lub pionowym).

 

PLANY FILMOWE

TOTALNY – sylwetka ludzka jest niewielka w stosunku do ukazanego tła. Tzw. „totale” są wykorzystywane do ukazania krajobrazu, przyrody, kontekstu, w którym żyje bohater, bardzo często także w scenach batalistycznych. Równocześnie przez taki stosunek wielkości człowieka do tła można podkreślić zagubienie bohatera, albo np. powrót na łono natury.

OGÓLNY – widać całą sylwetkę człowieka wpisaną w jakąś przestrzeń. Plany ogólne pozwalają widzowi zorientować się w przestrzeni oraz określić, w którym miejscu znajduje się bohater, niejako obiektywizuje to, co widzimy, ponieważ jego perspektywa przypomina perspektywę jaką obejmujemy naszym wzrokiem. Ten rodzaj planu jest często wykorzystywany w ujęciach obrazujących relacje między bohaterem i przestrzenią.

PEŁNY – ukazuje całą sylwetkę człowieka, pomijając tło.

AMERYKAŃSKI – ukazuje sylwetkę człowieka od czubka głowy do kolan. Podobno wywodzi się z westernu, w którym dbano o to, by pokazywać bohaterów wraz z ich uzbrojeniem.

PÓŁZBLIŻENIE – ukazuje portret sylwetki wraz z częścią tułowia. Pozwala widzowi zbliżyć się do bohatera, lepiej go poznać, odczytać jego emocje.

ZBLIŻENIE – ukazuje fragment sylwetki, np. twarz. Pozwala widzowi wejść w strefę prywatną, a nawet intymną bohatera, ponieważ pełni funkcję emocjonalną – pozwala zbliżyć się do niego i dostrzec jego emocje.

DETAL – ukazuje drobny wycinek sylwetki lub przestrzeni. Kieruje uwagę widza na szczegół, który jest kluczowy dla całości filmu, lub odgrywa w nim ważną rolę.

 

PERSPEKTYWY

ŻABIA – kamera znajduje się poniżej środka filmowanego obiektu. W ten sposób uwydatnia rozmiar obiektu. Postać filmowana w takiej perspektywie sprawia wrażenie ważnej lub groźnej.

PTASIA – kamera znajduje się nad filmowanym obiektem. Perspektywa ta ma charakter opisowy, generalizuje treść. Jednocześnie postać filmowana w ten sposób wydaje się bezbronna lub słaba.

 

RODZAJE ŚWIATŁA

RYSUJĄCE – światło obrysowuje sylwetkę bohatera; w zależności od ustawienia źródła światła względem bohatera, można stworzyć różne efekty znaczeniowo-dramaturgiczne (światło boczne dodaje twarzy plastyczności; światło górne podkreśla oczodoły, sugeruje np. chorobę bohatera; światło dolne dodaje grozy, wykorzystywane jest najczęściej w horrorach).

WYPEŁNIAJĄCE – światło, które dopełnia obraz sylwetki; lekko doświetla obszary nieobjęte przez światło rysujące, zmniejsza lub likwiduje cienie; jego użycie powinno odpowiadać zamysłom dramaturgicznym reżysera.

KONTUROWE – źródło światła znajduje się z tyłu bohatera, zarysowuje jego profil lub sylwetkę, ale nie oświetla twarzy; unifikuje bohatera, pozbawia go emocji, osobowości, oddziela go od tła, dodaje głębi obrazowi; przy jednoczesnym oświetleniu twarzy światło konturowe tworzy między innymi efekt aureoli.

OŚWIETLENIE TŁA – dodaje głębi obrazowi, uplastycznia ujęcie; można je pominąć, dzięki czemu widz zostaje sam na sam z bohaterem; barwa światła może być CIEPŁA (światło żółte – takie jak żarówki, czyli światło sztuczne) lub ZIMNA (białe – naturalne światło dzienne), jego wykorzystanie zależy od zamysłu reżysera, odgrywa istotną rolę w kreowaniu bohatera (jego charakteru, stanów emocjonalnych), czy też budowaniu nastroju ujęcia.

Światło może być też OSTRE (krawędzie światła i cienia są wyraźne, liniowe) lub MIĘKKIE, czyli rozproszone (krawędzie światła i cienia są rozmyte, łagodne).